obraz nasz patron

Edmund Bojanowski i dzieci

Błogosławiony Edmund Bojanowski

       Dążenia

       Błogosławiony Edmund Bojanowski (1814-1871) przez wiele lat poszukiwał swojej drogi życia. Był zaangażowany w wiele dzieł i ważnych spraw. W 1850 roku widząc ogromne zaniedbanie dziecka wiejskiego po epidemii cholery odczytał w Bożej perspektywie nowe wyzwanie. Wybrał dzień 3 maja 1850 roku na otwarcie w Podrzeczu koło Gostynia pierwszej ochronki dla dzieci wiejskich. Było to wówczas święto Podwyższenia Krzyża i zarazem rocznica Konstytucji 3 maja. Z tym wydarzeniami połączył zadania nowej instytucji wychowawczej i kościelnej. Chciał przez odrodzenie moralne ludu wiejskiego przyczynić się do wskrzeszenia Ojczyzny.

       Zadania dla sióstr

       Służba człowiekowi, która jest właściwym celem Zgromadzenia Sióstr Służebniczek, dotyczy wszystkich ludzi. Szczególną jednak troską powinny siostry otaczać dzieci jako najdroższy skarb Jezusa Pana...który nie tylko sam stał się dzieciątkiem, ale też w dzieciach był uwielbiony. Aby ta służba dzieciom przynosiła dobre owoce, bardzo ważne – zdaniem Bojanowskiego – jest osobiste świadectwo sióstr. Muszą one żyć tym, czego chcą nauczyć dzieci, które z natury swojej są proste, pełne ufności, szczerości, otwartości, naturalności. Dlatego siostry muszą odznaczać się tymi cechami, by dzieci patrząc na nie, jak pracują – uczyły się pracować, patrząc, jak się modlą – uczyły się modlić, patrząc, jak się wzajemnie kochają – uczyły się miłości Boga i ludzi. Bojanowski uwrażliwiał więc siostry na to, że w pracy z dziećmi słowa nauki nie wystarczą, dzieci nie słowem, lecz życiem nauczyć trzeba, jak żyć mają. W myśl Bojanowskiego ochronki miały być takimi – strażnicami rodzimej tradycji, rodzimej prostoty i krajowych obyczajów.

Program Bojanowskiego

            Bojanowski zgodnie z własną koncepcją, aby człowiek stał się obrazem Boga na ziemi, utworzył oryginalny program. W ochronkach wychowanie odbywało się w naturalnym rytmie dni, pór roku, okresów i świąt. Zawarł tę zasadę w Regułach w szczególności: Dzieci w ochronce mają być zaprawiane z małości do spraw całego życia ludzkiego. Jako człowiek z młodu się bawi, potem się uczy, a potem pracuje, do końca dni swoich, i na ostatek rachuje się ze wszystkich spraw żywota swego: tak i dzieci już w ochronce w każdym dniu tygodnia, i całym rokiem, tym samym porządkiem wszystkie te sprawy odbywać mają. W programie wychowawczym Edmund ułożył zajęcia dla dzieci zgodnie z rokiem liturgicznym i porami roku.

Zwracał uwagę na doniosłość i konieczność integralnego wpływu wychowawczego. Bardzo szczegółowo nakreślił plan dnia i tygodnia, by zachowana została harmonia i właściwe proporcje w działaniach opiekuńczych, wychowawczych i dydaktycznych. Każdego dnia następujące kolejno po sobie zabawa, nauka, praca… rozpoczynane, przeplatane i kończone modlitwą miały dzieci przygotowywać do wszystkich spraw życia. Plan dnia i tygodnia są ściśle związane z porą roku i okresem roku liturgicznego. Także różne wydarzenia w ciągu roku były oparte na obrzędowości ludowej, narodowej i religijnej.

Wychowanie religijne

            Ochronki według Bojanowskiego miały stać się drugim domem dla dziecka, który chroni je przed zepsuciem, a zarazem kształtuje postawy moralne. Wychodził z założenia, że strona moralna i religijna jest sprawą zasadniczą. Podkreśla wątki religijne nie po to, aby dominowały nad innymi lecz aby wychowanie religijne nie było czymś odrębnym lecz częścią składową całego wychowania. Trzeba je widzieć jako całość oddziaływań na życie dziecka inspirowanych wiarą. Edmund miał pełną świadomość, że pominięcie w wychowaniu tego co niesie wiara i religia zubożyłoby jednostkę o płaszczyznę duchową. Realizowanie tych wskazań chroniło przed oddzieleniem sfery duchowej od życia codziennego i związanych z nim doświadczeń, wychowania religijnego, moralnego, patriotycznego od wychowania fizycznego i społecznego. W treści Bożego Objawienia i historii Zbawienia umiejętnie odnajdywał zasady i wzory osobowe, które są tak istotne w wychowaniu. To wszystko łączy z rytmem otaczającego świata, życia codziennego i środowiska. Zalecał ochroniarkom chronić i troskliwie rozwijać, to co w dzieciach dobre, piękne i święte: ochrona jest od chronienia, zachowywania, szanowania świętych obyczajów rodzimych między maluczkimi.

            Człowiek cały

            Edmund Bojanowski wychowania nie zawężał do sfery religijno-moralnej, choć była ona wiodąca, ale kładł także nacisk na formację intelektualną, zdrowie i higienę. Jego idea dotycząca wychowania dziecka obejmowała wszystkie sfery człowieczeństwa: duchową, fizyczną i umysłową. Edmund Bojanowski nie koncentrował się tylko na metodach i środkach wychowania ale ukazywał cały kontekst życia i integralny rozwój człowieka. Ukazał paralele między światem natury, kultury i religii, w których człowiek się rodzi, wzrasta, wychowuje, tworzy i pracuje. Człowiek zmierzając do celu swego rozwoju uczestniczy w tych tajemnicach. Ukazuje on wizję wychowania opartego na chrześcijańskim systemie wartości, a efektem realizacji najdrobniejszych szczegółów jest osobowość pełna harmonii, otwarta na doczesność i nadprzyrodzoność, twórcza i scalona w swej naturze i czynie wokół Chrystusa.

            A co najważniejsze

            Dziedzictwo jakim zostały obdarzone siostry Służebniczki można zawrzeć w kilku punktach. Istotne w charyzmacie to wrażliwość zwrócona ku dzieciom rozumiana jako klucz do społeczeństwa, do Ojczyzny i do odnowy duchowej. Drugim punktem to wrażliwość na współczesne rodzaje kobiecej biedy a trzecim pogłębienie duchowości pracy. Błogosławiony Edmund pozostawił w testamencie swoim siostrom dwa słowa: o prostocie i miłości przedzielone słowami: „Co do prowadzenia dzieci, zachować najdrobniejsze szczegóły, które są przepisane, bo nie uwierzycie, jak wielkiej w tem wagi każda, choćby rzecz najdrobniejsza.

Literatura przedmiotu

Bartman J., Przytulska M., Program dydaktyczno-wychowawczy według koncepcji bł. Edmunda Bojanowskiego dla dzieci 3-6 letnich „Przez okulary wiary”, Rymanów 2002

Bojanowski E., Dziennik 1853-1871, Wrocław 2009

Chomik W. S., Miał jeszcze serce. Błogosławiony Edmund Bojanowski, Wrocław 1999

Fąka M., Ziarno wrzucone w ziemię, Wrocław 1988

Morthorst B., Nędzy trzeba samemu dotknąć, Wrocław 1988

Niedźwiecka Z., Edmund Bojanowski prekursor Soboru Watykańskiego II, Wrocław 1983

Opiela L., Wychowanie integralne dziecka w wieku przedszkolnym. Według koncepcji pedagogicznej bł. Edmunda Bojanowskiego, Dębica 2010

Opiela M., Kaput M., Program wychowania przedszkolnego według koncepcji pedagogicznej bł. Edmunda Bojanowskiego, Dębica 2008

Panuś K., Bł. Edmund Bojanowski, Kraków 2008

Zawada M. Ocalić przyszłość bezbronnego dobra, Wrocław 2004

Smołka L. (red.). Korespondencja Edmunda Bojanowskiego z lat 1829-1871 t. I, Wrocław 2001